Hoe je wetenschappelijke studies over huidverzorging leest (zonder wetenschapper te zijn)

Inhoudsopgave

1. Het probleem met "wetenschappelijk bewezen"
2. De soorten onderzoeken die er bestaan (en welke zwaarder wegen)
3. De 5 vragen die je jezelf bij elk onderzoek moet stellen
4. Waarschuwingssignalen: wanneer een onderzoek niet is wat het lijkt
5. Waar vind je echte onderzoeken
6. Veelgestelde vragen

Het probleem met "wetenschappelijk bewezen"

Je ziet een crème op Instagram. In de productomschrijving staat "klinisch bewezen resultaten" of "ondersteund door wetenschappelijk onderzoek". Het voelt alsof dat iets zou moeten betekenen. En je hebt gelijk: dat zou het ook moeten. Het probleem is dat het vaak helemaal niets betekent.

"Klinisch bewezen" heeft in de Europese Unie geen standaard juridische definitie voor cosmetica. Elk merk mag dit opschrijven als ze ten minste een basistest naar tevredenheid hebben uitgevoerd bij 20 mensen die zichzelf beoordeelden. Het is technisch gezien geen fraude. Maar het is ook niet wat de meeste mensen onder die uitdrukking verstaan.

Het goede nieuws is dat je geen wetenschapper hoeft te zijn om de werkelijke kwaliteit van een onderzoek te beoordelen. Je hoeft alleen maar te weten welke vragen je moet stellen.

De soorten onderzoeken die er bestaan (en welke zwaarder wegen)

Niet elk onderzoek heeft hetzelfde gewicht. De wetenschap kent een bewijshiërarchie, en die begrijpen verandert hoe je de beweringen van merken interpreteert.

In vitro (in het laboratorium, met cellen)

Dit zijn onderzoeken met cellen in petrischalen of reageerbuisjes. Ze zijn nuttig om basismechanismen te begrijpen, maar ze bewijzen niet dat iets werkt op een echte menselijke huid. Een geïsoleerde cel in een lab leeft onder compleet andere omstandigheden dan de cellen in je gezicht.

Wanneer een merk zegt "bewezen in het laboratorium", betekent dit vaak dit. Het is het laagste bewijsniveau.

In vivo bij dieren

Onderzoeken bij muizen of andere dieren. Nuttig als voorbereidende stap voordat er bij mensen getest wordt. De resultaten vertalen zich niet automatisch naar mensen. Tegenwoordig komen ze steeds minder voor in cosmetica.

Observationele onderzoeken bij mensen

Een groep mensen die al een product of behandeling gebruikt wordt geobserveerd, zonder willekeurige toewijzing van wie het gebruikt en wie niet. Ze kunnen verbanden aantonen, maar geen causaliteit bewijzen. Voorbeeld: "mensen die zonnebrandcrème gebruiken verouderen beter" — het kan ook zijn dat ze in het algemeen beter voor hun huid zorgen.

Gecontroleerde klinische onderzoeken

De deelnemers worden onderverdeeld in groepen (behandeling en controle) en willekeurig toegewezen. De beste zijn dubbelblind: noch de deelnemer, noch de onderzoeker weet wie wat heeft gekregen. Dit is de gouden standaard om te bewijzen dat iets werkt.

Systematische reviews en meta-analyses

Dit zijn onderzoeken van onderzoeken. Ze verzamelen alle gepubliceerde klinische onderzoeken over een onderwerp en synthetiseren de resultaten. Wanneer veel onderzoeken in dezelfde richting wijzen, wordt het bewijs als robuust beschouwd. Dit is het hoogste niveau van bewijskracht.

De 5 vragen die je jezelf bij elk onderzoek moet stellen

1. Hoeveel mensen deden mee?

Kleine steekproefomvang = zwakke conclusies. Een onderzoek met 15 mensen kan interessante trends laten zien, maar kan niet generaliseren. Om conclusies te trekken die toepasbaar zijn op een brede populatie, zijn honderden of duizenden deelnemers nodig, afhankelijk van het onderzochte effect.

In huidverzorging hebben veel onderzoeken 20-50 deelnemers. Ze zijn niet nutteloos, maar hun conclusies moeten met voorzichtigheid worden gelezen. Referentieonderzoeken hebben meestal 100+ deelnemers.

2. Was er een controlegroep?

Als iedereen in het onderzoek de actieve behandeling kreeg, kun je niet weten of de resultaten door de behandeling komen of door het simpele verstrijken van de tijd, het placebo-effect, of dat de mensen tijdens het onderzoek meer aandacht aan hun huid besteedden.

Een controlegroep is de groep die een placebo krijgt of het gebruikelijke protocol volgt zonder de onderzochte behandeling. Zonder deze groep kunnen de cijfers misleidend zijn.

3. Was het blind of dubbelblind?

Het placebo-effect is echt en krachtig. Als mensen weten dat ze een actieve behandeling krijgen, zijn ze geneigd verbeteringen te rapporteren, zelfs als de behandeling niets doet. In een "blind" onderzoek weten de deelnemers niet of ze in de behandelings- of placebogroep zitten. In een "dubbelblind" onderzoek weten noch de deelnemers noch de onderzoekers het.

Bij onderzoeken naar apparatuur (zoals LED-maskers) is verblinding ingewikkeld omdat de persoon ziet of het licht aangaat of niet. Daarom kunnen veel fototherapie-onderzoeken niet volledig blind zijn. Dit is een werkelijke beperking van het vakgebied, geen oneerlijkheid.

4. Wie financierde het onderzoek?

Een onderzoek dat gefinancierd wordt door hetzelfde bedrijf dat het product verkoopt, heeft een duidelijk belangenconflict. Dat maakt het niet automatisch ongeldig, maar het verdient wel meer kritische blik. Onafhankelijke onderzoeken of onderzoeken gefinancierd door academische instellingen hebben een grotere geloofwaardigheid.

De meeste wetenschappelijke publicaties eisen dat belangenconflicten worden vermeld. Als deze niet vermeld worden, is dat een waarschuwingssignaal.

5. Is het gepubliceerd in een peer-reviewed tijdschrift?

Peer-review betekent dat andere wetenschappers in het vakgebied het onderzoek hebben beoordeeld voordat het werd gepubliceerd. Het garandeert geen perfectie — gebrekkige onderzoeken komen ook door de peer-review heen — maar het is een minimaal kwaliteitsfilter.

PubMed indexeert peer-reviewed tijdschriften. Als je het onderzoek in PubMed kunt vinden, weet je in ieder geval dat het dat proces heeft doorlopen. Als het onderzoek alleen op de website van het merk staat, heeft het geen enkele onafhankelijke beoordeling ondergaan.

Waarschuwingssignalen: wanneer een onderzoek niet is wat het lijkt

• "97% van de gebruikers merkte verbetering." Subjectieve zelfevaluatie, zonder blindering, zonder controle. De persoon die het product vol hoop heeft gekocht, zal geneigd zijn verbetering te rapporteren, ongeacht het werkelijke effect.
• "Bewezen in 4 weken." Kan waar zijn, maar met welke methodologie? Wie mat de verbetering? Hoe werd het gemeten?
• "Dermatologisch getest." Dit betekent alleen dat een dermatoloog de veiligheid heeft beoordeeld (dat het product geen nadelige reacties veroorzaakt). Het zegt niets over de effectiviteit.
• De steekproef wordt niet beschreven. Als niet wordt gespecificeerd hoeveel mensen deelnamen, wat de inclusie/exclusiecriteria waren en hoe de resultaten werden gemeten, is het onderzoek niet te beoordelen.
• Het onderzoek is van een ander product van dezelfde fabrikant. Dat een serum van een merk iets heeft aangetoond in een onderzoek, betekent niet dat hun masker effectief is.

Waar vind je echte onderzoeken

Als je naar de primaire bronnen wilt gaan, zijn dit de tools die wij gebruiken:

• PubMed (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov): De database van biomedische literatuur van de National Institutes of Health in de VS. Gratis toegang. Je kunt zoeken op termen als "LED therapy skin", "photobiomodulation rosacea" of "red light collagen".
• Cochrane Library (cochranelibrary.com): Hoogwaardige systematische reviews over medische en gezondheidsbehandelingen. Ze filteren de beste beschikbare onderzoeken over elk onderwerp.
• Google Scholar: Breder dan PubMed, bevat meer soorten publicaties. Nuttig voor een eerste verkenning.

Een typische zoekopdracht in PubMed: voer de termen in het Engels in (de meeste wetenschappelijke literatuur is in het Engels), filter op "Review" of "Systematic Review" als je de meest solide samenvattingen wilt, en lees de abstract (samenvatting) die altijd gratis toegankelijk is, zelfs als het volledige artikel betaald is.

Veelgestelde vragen

Wat betekent "klinisch bewezen" in een cosmetica-product?

In de praktijk kan het bijna alles betekenen. Er bestaat geen standaard juridische definitie voor cosmetica in de EU. Het kan variëren van "we hebben een tolerantietest gedaan bij 10 mensen" tot "we hebben een gecontroleerd klinisch onderzoek uitgevoerd met 200 deelnemers". Zonder toegang tot de onderzoeksgegevens zegt de uitspraak op zichzelf niets.

Betekent een CE-certificering op een product iets?

Ja, hoewel in een andere zin dan effectiviteit. De CE-certificering voor apparaten voor esthetisch gebruik verifieert dat het apparaat voldoet aan veiligheidsnormen: het zendt geen gevaarlijke straling uit, is elektrisch veilig, veroorzaakt geen brandwonden onder normale gebruiksomstandigheden. Het certificeert niet dat het apparaat effectief is voor de aandoeningen die het belooft te behandelen. Veiligheid en effectiviteit zijn twee verschillende dingen.

Kan ik vertrouwen op een onderzoek dat door het merk zelf is gedaan?

Met voorzichtigheid. Interne onderzoeken ondergaan geen onafhankelijke peer-review en er is een financieel motief om positieve resultaten te publiceren. Dat maakt ze niet automatisch onwaar, maar ze verdienen wel meer kritische aandacht dan een onderzoek dat in een academisch tijdschrift is gepubliceerd door onderzoekers zonder belangenconflict met de fabrikant.

Is het normaal dat er tegenstrijdige onderzoeken zijn over hetzelfde ingrediënt?

Heel normaal. Wetenschap werkt door accumulatie en revisie. Een eerste onderzoek genereert een hypothese. De volgende bevestigen, nuanceren of weerleggen deze. Wanneer er tegenstrijdige onderzoeken zijn over iets, wordt de wetenschappelijke consensus gevormd door naar het geheel van het bewijs te kijken, niet naar een geïsoleerd onderzoek. Daarom zijn meta-analyses belangrijk: ze integreren alle beschikbare onderzoeken.

Lezen met een kritische blik betekent niet overal aan twijfelen. Het betekent de juiste vragen stellen. LED-fototherapie heeft echte wetenschappelijke ondersteuning — en een deel van die ondersteuning komt uit onderzoeken met een solide methodologie die in gerenommeerde tijdschriften zijn gepubliceerd. Weten hoe je dat soort bewijs kunt onderscheiden van een Instagram-getuigenis is wat je in staat stelt om weloverwogen beslissingen over huidverzorging te nemen, die niet door marketing worden gedreven.

Wil je zien welke specifieke onderzoeken LED-fototherapie ondersteunen? We hebben de samenvatting van de belangrijkste onderzoeken.

Geschreven door het team van Anelle Skin